Raoef Mamedov
biografie / biography / In german
Nieuwe project van Raoef Mamedov,
'The Silence of Maria', Fotografie, oplage 7, polyptich, 180x109, 180x180
New project of Raoef Mamedov,
'The Silence of Maria', Photography, edition 7, polyptich, 180x109, 180x180
 


Informatie over prijzen kunt u aanvragen via lilja@zakirova.com
For information about prices, make contact by e-mail: lilja@zakirova.com

 
 
 

 
 
 
   

   
   

   
   
Rauf Mamedov: 'The Silence of Maria', Fotografie, oplage 7, polyptich, 180x109, 180x180 / Photography, edition 7, polyptich, 180x109, 180x180
 
English version

Het geheimzinnige zwijgen van God.

De wonderbaarlijke, verbazingwekkende werken van Raoef Mamedov laten zich lezen als filosofische en poëtische traktaten in visuele vorm. Het thema dat als een rode draad door al zijn werk loopt is de uniekheid van elk menselijk leven, een thema dat zich niet in begripsbepalingen laat vangen. De kunstenaar nodigt de beschouwer uit om zonder angst in contact te komen met de diepste diepten van zijn wezen, daar waar tegelijkertijd zijn sterfelijkheid en verlossing verborgen liggen. Mamedov stuurt aan op een confrontatie tussen de beschouwer en zijn eigen, unieke ik, opdat deze zich in God kan vinden. Al het werk van Mamedov wordt gekenmerkt door hetzelfde doel: de moed der liefde te winnen middels acceptatie van ‘de Ander’. Tegelijkertijd zoekt hij een antwoord op de vraag hoe wij mensen ons tot elkaar verhouden en wie we zijn in het aangezicht van God.

Raoef Mamedov kan worden gezien als een vertegenwoordiger van het postmodernisme. Hij maakt gebruik van het geheel aan principes en elementen dat deze stroming kenmerkt, met maar één doel voor ogen: de aandacht van de beschouwer te richten op het belangrijkste hedendaagse probleem, het verlies van de oerbron, wat ertoe geleid heeft dat eenvoudige maar elementaire zedelijke en morele waarheden verloren zijn gegaan. Het denken in citaten, een wezenlijk onderdeel van het postmodernisme, leidt tot verschillende lagen van reflectie. Leonardo da Vinci, Giotto, Rafaël en andere meesters uit het renaissancetijdperk putten in hun werken uit de oerbron, uit ‘megateksten’ als de bijbel of de klassieke mythologie. Dit kunnen we de eerste reflectielaag noemen. In de loop der tijd worden de werken van de oude meesters op hun beurt bronnen van inspiratie en creativiteit, wat wil zeggen dat er als het ware tweede en derde reflectielagen aan de oorspronkelijke brontekst worden toegevoegd. Het van oorsprong zenboeddhistische begrip satori (verlichting) kan gezien worden als een ander belangrijk ingrediënt van het postmoderne denken. De innerlijke, individuele ervaring waarin men bij zijn ware menselijke natuur komt, het verwerven van ‘de staat van één gedachte’, verlichting, het tot de essentie van de mens komen: wie dit kan ervaren beschikt daarmee eveneens over een scheppend vermogen. Het derde postmoderne element is ironie, het vermogen om om zijn eigen onvolkomenheden te lachen, waardoor men niet afhankelijk is van de mening van anderen, niet hoeft te lijden onder jaloezie of minderwaardigheidscomplexen. In zijn artistieke projecten werkt Mamedov met mensen die gemerkt zijn met een bijzonder teken, het syndroom van Down. Agressie, wrok, haat en afgunst zijn hen vreemd. Mensen met het syndroom van Down hebben een kinderlijke ervaring van de wereld weten te bewaren, ook al is dit geen eigen, bewuste keuze geweest. Op hun gezichten is steeds een vreugdevolle uitdrukking te zien, een gegeven dat hoopvol en onverwacht doorschemert in situaties van tragiek, eenzaamheid en dood: ook in de aangetaste, verwonde menselijke natuur blijft het streven naar onmogelijk maar werkelijk geluk altijd aanwezig. Mensen met het syndroom van Down hebben een uitzonderlijk vermogen tot het denken in citaten. Ze kunnen een staat van verlichting bereiken en kunnen met ironie naar zichzelf kijken. Met hun aanwezigheid in zijn foto’s weet Raoef Mamedov het belangrijkste doel bij de toeschouwer te bereiken: denken en voelen, liefhebben en meeleven.

In al zijn werk maakt Raoef Mamedov gebruik van thema’s die afkomstig zijn uit het Nieuwe Testament. De tegenstrijdigheden van de menselijke natuur worden in het christendom zinvol dankzij de aanwezigheid van een levende God. In Mamedovs foto’s dient deze religieuze intuïtie ter belichaming van een kerngedachte: de historische gebeurtenissen die tientallen eeuwen geleden hebben plaatsgevonden zijn voor ons heden ten dage nog steeds relevant. Menselijke emoties blijven in ieder tijdperk hetzelfde. Liefde, trouw, overgave, geloof; jaloezie, afgunst, verraad, ongeloof: alle zijn ze eeuwig, zolang onze wereld bestaat.

Mamedovs Het Laatste Avondmaal toont het moment waarop de liturgie, het verbond tussen God en de mensen, wordt vastgesteld. Nog steeds beleven wij dagelijks, ieder op zijn eigen manier, in zekere zin die dag. Het werk Spelen op de vensterbanken roept de mens op om zich te ontdoen van allerlei gewetensbezwaren en in plaats daarvan te geloven en te handelen in overeenstemming met het wonder. Het werkt roept op de clowns te verjagen die de draak steken met Laatste Avondmaal, zodat de pijn en schaamte voor onze eeuwige onverschilligheid kunnen worden weggenomen. In de Pieta ‘preparen’ ‘wij’ de Schepper, proberend te doorgronden waar Hij uit bestaat, opdat we eindelijk kunnen beslissen of we in Hem zullen geloven of niet. De ontmoeting tussen de apostelen, het verliefde paar en de gevallen jonge vrouw met Christus in De Emmausgangers wordt omlijst met interieurelementen uit de vijftiger en zestiger jaren, en ook de personages dragen kleding afkomstig uit die periode. Het enorme, uit negen foto’s samengestelde kunstwerk wijst de beschouwer op die manier ondubbelzinnig op de tijdloosheid van het geestelijk leven van de mens. De poëtische sfeer wordt versterkt door in het oog springende details: het gedempte licht in de binnenruimte, het gat in het ijs dat door het raam is te zien, het zware gordijn, de roze flamingo, de bril die op de grond is gevallen… Door middel van (visuele) poëzie kunnen processen die geruime tijd in beslag nemen in beeld worden gebracht, waarmee de kunstenaar een bijzondere atmosfeer in het werk weet op te roepen. Het verwerven van stilte in het hart is het eeuwige bewijs van Liefde. Dit teken is ‘leesbaar’ in Mamedovs nieuwe project Het zwijgen van Maria, waarin de poëtische vorm op een bijzondere, dynamische wijze wordt ontwikkeld.

Onderweg uit Nazareth
ontmoette ik een heilige maagd.
De stenen van Samaria lichtten
blauw rondom mij op.
Een stenen dal doorkruiste haar
en in het dal zette een langorig
ezeltje kleine, snelle passen
temidden van gezaaide gerst.

Op zijn rug, op dat verfomfaaide,
grijze ezeltje, dat wegrende
in een bescheiden galop,
zat een moeder met
haar kind in haar armen:
Hoe rustig verhieven zich
de Aramese wimpers
boven het diepe, warme duister
schitterend in haar ogen!
Ivan Boenin, 1912

Wederom wendt de kunstenaar zich hier tot een nieuwtestamentisch thema. We zien De vlucht naar Egypte. Bij de evangelist Mattheüs is slechts een korte beschrijving van deze episode uit het leven van de Heilige Familie terug te vinden: "Hij stond op, nam midden in de nacht het Kind en Zijn Moeder en liep naar Egypte, alwaar hij bleef tot aan de dood van Herodes." (Matt. 2:14-15)
"Allereerst moeten we begrijpen", schreef Johann Wolfgang Goethe, "hoe belangwekkend het thema zelf is, dit verhaal hoe de zuigeling, waarvan zoveel afhangt - nakomeling van een oud koninklijk geslacht, voorbestemd om in de toekomst een enorme invloed uit te oefenen op de gehele wereld, omdat door zijn toedoen immers de oude orde vernietigd zal worden en een nieuwe zal zegevieren – hoe deze jongen in de omhelzingen van zijn meest trouwe moeder en onder de bescherming van zijn bezorgde oude vader vlucht en met hulp van God gered wordt. Verschillende episoden uit deze belangrijke gebeurtenis zijn al honderden malen afgebeeld, en vele kunstwerken die deze gebeurtenis als onderwerp hebben, brengen ons niet zelden in vervoering." (J.W. von Goethe, Antike und Gegenwart, p. 238) Laten we ons een aantal voorbeelden uit de lange reeks werken naar dit thema voor de geest halen: Giotto’s Vlucht naar Egypte in de Scrovegni-kapel te Padua, de versie van Jacopo Bassano, Annibale Carracci’s Rust op de vlucht naar Egypte en de verbeelding van dit thema door Murillo, door Anthonie van Dyck in 1630, De boszoom (De rust op de vlucht naar Egypte) van Jan Brueghel de Oude, ook wel Fluwelen Brueghel genaamd. De compositie is veelvuldig vastgelegd op Russische ikonen, en vele dichters uit verschillende tijden hebben aan dit thema hun prachtige zangen gewijd.

Raoef Mamedov heeft zijn polyptiek echter een andere naam meegegeven, Het zwijgen van Maria, waarmee hij de betekenis van het thema aanvult en verruimt. Net als bij de oude meesters bestaan de belangrijkste personages in het werk uit de maagd Maria, rijdend op een ezel, het Kind dat zij in haar armen houdt, en Jozef die de ezel meevoert. De processie beweegt zich van links naar rechts. Bij Mamedov voert het pad dat Heilige Familie redding zal brengen echter langs een woestijn. De woestijn neemt in de verlossingsgeschiedenis een bijzondere plaats in. Het is de heilige plaats waar het volk Gods wordt geboren, waar de Exodus wordt volbracht. In de bijbelse symboliek is de woestijn niet een plaats van volmaakte afzondering, het is geen vruchteloze vlucht uit het aardse bestaan; zij vormt slechts een tijdelijke overgangsfase die door een mens of volk wordt ondergaan op weg naar het leven in het Beloofde Land. De woestijn is een plaats van beproeving en boetedoening, een plaats van stilte en zwijgen, van verlossing en contact met God. De woestijn is bij Raoef Mamedov poëtisch, zij is "door de hemel opgepikt om een wonder te herbergen", het "sneeuwde er zoals het ’s winters alleen in de woestijn sneeuwt" , de woestijn is een personage, is één van de spelers geworden, een levende substantie die beschermt, provoceert, reinigt. In de woestijn en samen met haar bereiken de personages hun werkelijke essentie.

Het zwijgen van Maria - die "alle woorden bewaarde en ze overdacht in Haar hart" (Luc 2:19) – is een deemoedig zwijgen, van het Geheim vervuld. Haar zwijgen is in overeenstemming met het zwijgen van de woestijn, maar vol van kennis van wat er met haar en haar kind zal gebeuren. Deze jonge vrouw antwoordde de engel die de blijde boodschap bracht met één woord -"Fiat", zo zal het zijn - en met deze ene instemming met Gods plan maakte ze Eva’s vernietigende "nee" ongedaan… Maria is uitverkoren om het leven te schenken aan de Zoon Gods, uitverkoren om deelachtig te zijn aan het geheim van Zijn menswording, uitverkoren om de loop der geschiedenis te veranderen. Zij zal met haar zoon de hele lijdensweg tot aan de kruisiging en wederopstanding doorlopen, om vervolgens de koningin van de hemelen te worden. Maar nu is ze nog samen met Jozef, ze verplaatsen zich langzaam door de woestijn, door mist, regen en sneeuw. Ze zal en moet haar kind redden van de bloeddorstige koning Herodes.

Lieve, vreemde Jozef! Hij is wel één van de wonderbaarlijkste personages in het evangelie. Natuurlijk is ook hij niet helemaal van deze wereld. Raoef Mamedov doet hem een dwangbuis aan, alsof hij met een verbitterde glimlach wil verbeelden dat mensen al snel geneigd zijn iemand voor gek te verklaren, wanneer deze persoon anders denkt en leeft dan zij. Maar de dwangbuis is niet vastgebonden, een lange mouw hangt op ontroerende wijze af naar beneden en wordt doelloos meegesleept door het woestijnzand. De neergaande lijn van deze mouw onderstreept op een verbluffende manier de hulpeloosheid van Jozef, en wordt hij tegengesteld aan Maria’s kracht, gevoed door weten, geloof en angstloosheid. Jozef staat aan het hoofd van de Heilige Familie, maar hij heeft dit lot niet zelf gezocht of gekozen, men heeft het hem aangewezen. Maar: hoeveel moed gaat er schuil in zijn acceptatie van een leven met een meisje dat het Geheim omvat en dat door God is uitverkoren. Lieve, goede Jozef! Deemoedig de aanwijzingen van de engel opvolgend wordt zijn gehoorzaamheid een voorbeeld van trouw, loyaliteit en verantwoordelijkheid voor zijn gezin.

De traditie van de oude meesters volgend brengt Mamedov details aan die hun oorsprong hebben in de apocriefe boeken. In de twee eerste triptieken wordt de optocht afgesloten door een jongen. Het is Jakob de Jongere, de broer van Christus, die in de toekomst de eerste bisschop van Jeruzalem zal worden en uiteindelijk de marteldood zal sterven. Zijn aanwezigheid in het verhaal, zoals verteld door Mamedov, is enerzijds nodig voor het vormen van een harmonieuze compositie, maar ook wordt dankzij hem de uitdrukkingskracht van de persoon van Maria vergroot. Jakob en Jozef zijn immers mensen die dicht bij Maria en het kind staan, maar ze zijn geen deelgenoot van het Geheim. De eenheid tussen Jakob en Jozef en hun apart staan van Maria worden met name onderstreept in de allerlaatste foto van het veelluik, waar ze tegen elkaar aan gedrukt zitten terwijl ze zich tegen de regen proberen te beschermen, vermoeid en bedroefd in hun eenzaamheid. Dit in sterk contrast met Maria, die zichzelf en haar kind vol gezegende blijdschap heeft overgegeven aan de reinigende kracht van de regen.

Net als in zijn eerdere werk verwerkt Mamedov ook hier weer betekenisvolle details die beschouwd en overdacht dienen te worden: waarom zijn ze in deze context opgenomen, waartoe dienen ze, hoe helpen ze de betekenis te verklaren? Een voorbeeld van zo’n detail is het belletje aan de enkel van Jakob. Het dient om niet kwijt te raken in de onmetelijke ruimte, niet te verdwalen in de Woestijn. Het belletje is nodig om het zwijgen te onderbreken, zodat de stilte niet neerdrukkend, maar juist betekenisvol en welluidend wordt. Dit kleine element, dat door de kunstenaar is aangebracht, wijst op de aanwezigheid van gevaar en angst. Maar de angst heeft alleen grip op twee mensen, Jakob en Jozef. Eén enkele keer wordt het geluid duidelijk in beeld gebracht wanneer de jongen schreeuwt, bang als hij is om in de sneeuwstorm zijn naasten te verliezen. We ‘horen’ niet alleen het ijle geluid van het belletje, we horen zelfs het geknars van het skelet van de ezel, die het niet heeft gered om tot het moment van de voltrekking van het Wonder in leven te blijven en slechts een naam, slechts stof is gebleven. Zelfs de sneeuw knarst daar waar de reizigers zich er overheen bewegen. "Nacht. Het ritselen van de vallende sneeuw" zoals Joseph Brodsky het hoorde. Maar de aanwezigheid van geluiden verstoort het zwijgen en het weten niet, het zwijgen van de deemoed en trots, het zwijgen van het wonder, en uiteindelijk het zwijgen van de Schoonheid, dat ons allemaal doet verstillen.

Door Nelly Podgorskaya, Moscow
Vertaling Klawa Koppenol, Leiden

 



Terug naar overzichtspagina kunstenaars
 


All rights reserved
© 1999-2014






Rauf Mamedov: 'The Silence of Maria', Fotografie, oplage 7, polyptich, 180x109, 180x180 / Photography, edition 7, polyptich, 180x109, 180x180
z